Teyemmüm: hastalık veya yolculukta susuz abdest almak

Kur’an’da yer alan bir kolaylık

İslam namazdan önce temizlik ister, ancak hiçbir zaman imkânsızı yüklemez. Su bulunmadığında ya da kullanımı sağlığı tehlikeye soktuğunda Kur’an başka bir yol açar: تيمم teyemmüm, sözlük anlamıyla “yönelmek”; yani temizlenmek için temiz toprağa yönelmek. Abdesti anlatan âyet, aynı cümlede bu yerine geçen uygulamayı da anlatır:

Aynı ilke Nisâ sûresinde de (4:43) yer alır. Dolayısıyla bu, sonradan uydurulmuş bir son çare ruhsatı değildir: vahyin bir hükmüdür ve şu sözlerle sona erer: “Allah size bir güçlük yüklemek istemez.”

Peygamber ﷺ bu konuda ne buyurdu?

Peygamber ﷺ toprakla temizlenmeyi ümmetine verilmiş bir imtiyaz olarak sundu:

Hareketlerin kendisi ise, su bulamadığı için yolculukta toprakta yuvarlanan ve bütün vücudunu örtmesi gerektiğini sanan Ammâr b. Yâsir’e gösterildi:

Bu rivayet özü belirler: tek bir hafif vuruş, yüz, sonra eller. Kendini tozla kaplamaya gerek yoktur.

Teyemmüm ne zaman yapılabilir?

Âlimler durumları iki büyük grupta özetler:

• Su yoktur: suyu olmayan bir yerde yolculuk, uzun süren arıza, içmek veya hasta bakımı için ayrılmış su, çok uzak ya da ulaşması tehlikeli su.
• Su zarar verecektir: suyun kötüleştireceği veya geciktireceği bir hastalık, yara, yanık, ıslanmaması gereken alçı veya sargı, sağlık için gerçek bir risk varken suyu ısıtma imkânı bulunmayan aşırı soğuk.

Her iki durumda da genel kural aynıdır: din kolaylıktır.

Adım adım uygulama

Abdesti bozan şey teyemmümü de bozar; buna özel bir durum eklenir: namazdan önce kullanılabilir su bulmak veya hastalığın geçmesi. Bu durumda abdest normal şekilde yeniden alınır. Su namazdan sonra bulunursa, kılınmış namaz âlimlerin çoğuna göre geçerli kalır.

Somut durumlar

Hastanede

Yatalak, serum takılı ya da yerinden oynatılamayan bir kişi; duvar üzerinde, tozlu bir fayans üzerinde veya birçok âlime göre bir taş ya da bir kapta getirilen biraz temiz toprak üzerinde teyemmüm yapabilir. Bir yakını veya bakıcısı hareketleri yapmasına yardım edebilir. Önemli olan niyet ve namazların düzenli kılınmasıdır; oturarak ya da uzanarak bile olsa: bkz. Yeni başlayanlar için namaz öğrenmek.

Alçı, sargı, yara

Vücudun yalnızca bir bölümü ıslatılamıyorsa, âlimlerin çoğu geri kalan kısımda abdesti normal şekilde almayı, ıslak elle sargının üzerini meshetmeyi (mesh) ve bazı mezheplere göre bir teyemmümle tamamlamayı tavsiye eder. Suyla her türlü temas imkânsızsa, yalnızca teyemmüm yapılır.

Uçakta veya yolda

Uçakta su genellikle lavabolarda bulunur: abdest az suyla alınır; Peygamber ﷺ da az miktarla yetinirdi. Teyemmüm yalnızca su gerçekten ulaşılamazsa caizdir. Namazın kendisi de yolculukta kısaltılabilir ve birleştirilebilir: bkz. Yolculukta namaz.

Yaşlılar

İleri yaş tek başına teyemmüm sebebi değildir; ama hassas bir cilt, iyileşmeyen bir yara ya da suya giderken düşme riski sebep olabilir. Bu durumda kolaylık bir rahmettir, gevşeklik değil.

Akılda tutulacaklar

Teyemmüm, hiç kimse namazdan kopmasın diye Kur’an’ın açtığı bir kapıdır. Çok az şey ister: samimi bir niyet, temiz toprak bir yüzey, yüz ve eller. Adımları ihtiyaç duymadan önce öğrenin; suyun bulunmadığı gün içiniz rahat olur.

Daha ileri gitmek için

• Abdest ve teyemmümle ilgili âyetin tamamı: Mâide sûresi, 6. âyet.
• Suyla abdest, adım adım: Abdest (vudû) adım adım.
• Abdestten sonraki dualar Hisnü’l-Müslim içinde.
• Çocuklar için resimli abdest rehberi: İlk abdestim.