Ebû Bekir es-Sıddîk: bir sahâbînin sadakati

Ebû Bekir kimdi?

Ebû Bekir es-Sıddîk (radıyallahu anh), asıl adıyla Abdullah b. Osman, Mekke’de Kureyş kabilesindendi. Saygın bir tüccar olan ve vahiyden çok önce Peygamber ﷺ’in dostu bulunan Ebû Bekir, onun mesajına iman eden ilk kişilerden biriydi. Âişe’nin (radıyallahu anha) babası, İslâm’ın ilk halifesidir ve Medine’de Peygamber ﷺ’in yanında yatmaktadır.

Bu yazı onun hayatını yalnızca Kur’an’a ve sahih hadislere dayanarak anlatır. Hakkında pek çok rivayet dolaşır: sıhhati sabit olmayanları belirtiyoruz.

“Doğru söylüyor”: bir lakabın kaynağı

Onun lakabı الصِّدِّيق (es-Sıddîk), sadakati tam olan ve hakikati tereddütsüz tasdik eden kişi demektir. Peygamber ﷺ bunu bizzat açıklamıştır; Ebû Bekir’in Ömer’le az önce tartıştığı bir gündü:

Bu hadis az sözle çok şey anlatır. Hemen herkes Peygamber ﷺ’i yalancılıkla suçlarken Ebû Bekir inandı ve bunu söyledi. Yalnızca sözle yetinmedi: canıyla ve malıyla ona destek oldu. Ayrıca öfkelenebilen, pişman olan, af dileyen, sonra da tartıştığı kişiyi savunan bir insanı görürüz. Nitekim Peygamber ﷺ ona başka sahâbîlerin önünde, Uhud Dağı’nda “sıddîk” demiştir (Buhârî rivayeti).

Hicretin yol arkadaşı

622’de Mekke’nin zulüm gören Müslümanları Medine’ye göç eder: bu, الْهِجْرَة (hicret)’tir. Âişe’nin anlattığı ve Buhârî’nin rivayet ettiği uzun habere göre Ebû Bekir, Peygamber ﷺ’e eşlik etme umuduyla aylarca iki binek hazırlamıştı. Yola çıkma izni geldiğinde şöyle sordu: “Arkadaşlık mı, ey Allah’ın Resûlü?” ve şu cevabı aldı: “Evet, arkadaşlık.” Peygamber ﷺ bineklerden birini kabul etti, ama bedelini ödemekte ısrar etti.

Bütün aile katıldı. Kızı Esmâ, azık torbasını bağlamak için kuşağını ikiye yırttı ve bu yüzden “kuşak sahibi” lakabını aldı. Oğlu Abdullah geceyi yanlarında geçirir, Mekke’nin haberlerini getirirdi. Azatlısı Âmir b. Füheyre onlara süt getirmek için mağaranın yakınında koyun güderdi. Hatta Müslüman olmayan, ancak güvendikleri bir adamı rehber olarak tuttular.

Kur’an, iki adamın üç gece Sevr mağarasında saklandığı en gergin anı ölümsüzleştirmiştir:

“İkinin ikincisi” Ebû Bekir’dir. Başını kaldırdığında peşlerindekilerin ayaklarını gördüğünü anlattı ve şöyle dedi: “İçlerinden biri ayaklarına baksa bizi görür!” Peygamber ﷺ şöyle karşılık verdi: “Ey Ebû Bekir, üçüncüsü Allah olan iki kişi hakkında ne düşünürsün?” (Buhârî ve Müslim rivayeti). Müfessirler onun korkusunun önce Peygamber ﷺ için olduğunu vurgular.

Eşsiz ve cömert bir dost

“Bir yakın dost edinecek olsaydım…”

Hiçbir sahâbî Peygamber ﷺ’e onun kadar yakın olmadı. Peygamber ﷺ bunu eşsiz bir ifadeyle dile getirmiştir:

خَلِيل (halîl) kelimesi, sevgisi kalbi öyle doldurup başkasına yer bırakmayan yakın dostu ifade eder. Peygamber ﷺ bu bağlılık derecesini yalnızca Allah’a ayırmıştı; yine de Ebû Bekir’in yerini hemen belirtir: “kardeşim ve arkadaşım”. Amr b. el-Âs en çok hangi kişiyi sevdiğini sorduğunda “Âişe” cevabını verdi, erkekler arasında ise “babası” dedi (Buhârî ve Müslim rivayeti).

Hesapsız bir cömertlik

Ebû Bekir hali vakti yerinde bir tüccardı ve servetini İslâm’ın hizmetine verdi. Peygamber ﷺ, arkadaşlığı ve malıyla ona Ebû Bekir kadar destek olan kimse bulunmadığını söylemiştir (Buhârî ve Müslim rivayeti). Özellikle imanları yüzünden köle edilip kötü muameleye uğrayan müminleri, Bilâl gibi, azat etti; Ömer, Bilâl’i kastederek şöyle derdi: “Ebû Bekir bizim efendimizdir ve efendimizi azat etti” (Buhârî rivayeti).

Cömertliği yine de bir sınavdan geçti. Yardım ettiği yoksul akrabası Mistah, Âişe’ye atılan iftiraya karışmıştı. Kırılan Ebû Bekir, ona artık hiçbir şey vermeyeceğine yemin etti. Bunun üzerine Allah şu âyeti indirdi:

Ebû Bekir şöyle cevap verdi: “Evet, Allah’a yemin olsun ki Allah’ın beni bağışlamasını isterim!” ve Mistah’a yardımına yeniden başladı (Buhârî ve Müslim rivayeti). Bizi kıran kişiye vermek, belki de cömertliğin en yüksek biçimlerinden biridir.

Sınavda mütevazı ve sağlam

Makamına rağmen Ebû Bekir kendisi için endişe duymaya devam ederdi. Peygamber ﷺ, elbisesini kibirle sürüyenleri uyardığında Ebû Bekir telaşlandı, çünkü dikkat etmezse elbisesinin bir ucu aşağı kayıyordu; Peygamber ﷺ onu yatıştırdı: “Sen bunu kibirle yapanlardan değilsin” (Buhârî rivayeti). Son hastalığı sırasında Peygamber ﷺ ona namaz kıldırmasını emretti; Âişe, babasının duygusal bir adam olduğunu, Kur’an okurken ağladığını belirtti (Buhârî ve Müslim rivayeti).

Peygamber ﷺ, tevazuun onu yaşayanı yücelttiğini hatırlatmıştır:

Tevazuu zayıflık değildi. Peygamber ﷺ’in vefat ettiği gün sahâbîler sarsılmıştı, bazıları buna inanmayı reddediyordu. Ebû Bekir içeri girdi, Peygamber ﷺ’in yüzünü öptü, sonra dışarı çıkıp şöyle dedi: “Kim Muhammed’e tapıyorsa, Muhammed öldü; kim Allah’a ibadet ediyorsa, Allah diridir ve ölmez.” Sonra şu âyeti okudu (Buhârî rivayeti):

İbn Abbas, insanların sanki bu âyetin indirildiğini bilmiyormuş gibi olduklarını, Ebû Bekir okuyana kadar böyle kaldıklarını; sonra hepsinin onu tekrar etmeye başladığını aktarır.

Hayatının bugün bize öğrettikleri

• Sadakat: sevdiklerimizin yanında zor anlarda da durmak, yalnızca her şey yolundayken değil.
• Samimiyet: herkesin aynı fikirde olmasını beklemeden inanmak ve harekete geçmek.
• Cömertlik: bizi hayal kırıklığına uğratan biriyle bile olsa sahip olduklarımızı paylaşmak.
• Tevazu: kusurumuzu kabul etmek, af dilemek, tartıştığımız kişiyi bile savunmak.
• Sıkıntıda berrak görüş: her şey sarsılırken yalnızca Allah’ın ebedî olduğunu hatırlatmak.

Daha ileri gitmek için

• Peygamber ﷺ’in hayatını (siyer) keşfedin.
• Mağara âyetini okuyun: Tevbe sûresi, 40. âyet.
• Tevekkül, Allah’a güven.
• Affa dair bir başka hikâye: Yûsuf (aleyhisselam), bugün için üç ders.